استقلال نداشت . بلك به نيابت از برادر خود منگوقاآن فرمان مىراند . و نه او به نام خود سكه زد و نه به نام پسرش اباقاخان . تنها ، ارغون [ 1 ] هنگامى كه به حكومت رسيد نام خود و نام صاحب تخت [ يعنى قاآن ] را بر سكه نقش كرد . و گويد : همواره از سوى صاحب تخت شحنه‌اى در بغداد بود . و اين حال ببود تا آنگاه كه غازان خان به سلطنت رسيد . شحنه را طرد كرد و تنها نام خود را بر سكه نقش نمود و گفت من اين بلاد را به نيروى شمشير خويش فتح كرده‌ام و خاندان چنگيزخان مىپندارند كه فرزندان هلاكو شورشگران بوده‌اند و چنگيزخان به پسر خود تولى چيزى نداده است و منگوقاآن برادر خود هلاكو را به نيابت فرستاده نه به حكومت . البته چنان كه گفتيم منگوقاآن را با تو پسر دوشى خان به خانيت نشاند . و از بعضى ثقاة آورده است كه هلاكو كسى را كه نسب او محقق بوده است باقى نگذاشته تا كسى طمع در پادشاهى نكند . آنان كه نجات يافتند نسب خود پنهان كردند . شمس الدين اصفهانى از يكى از اميران بزرگ مغول روايت مىكند كه گفت : نخستين كه بر تخت شاهى نشست چنگيزخان بود ، پس از او پسرش اوكداى ( اوكتاى ) ، سپس پسرش كيوك ، سپس منگوقاآن پسر تولوى ، سپس برادرش ارغبغا [ 2 ] ، سپس برادرش قوبيلاى ، سپس دمرفاى ( ؟ ) يا تمرفاى ( ؟ ) ، سپس تربى كنرى ، سپس كيزقان ، سپس سندمرقان ( ؟ ) پسر قامالا [ 3 ] ، پسر ، چينغكين [ 4 ] ، پسر قوبيلاى ، پسر تولوى . پايان كلام ابن فضل اللّه . روايت شده كه منگوقاآن در ايامى كه بر تخت خانيت بود در سال ( ؟ ) لشكرى به بلاد روم فرستاد . اين لشكر به سردارى يكى از امراى مغول بود به نام بيكو . او آن بلاد را از بنى قلج ارسلان - چنان كه در اخبارشان آمده است - بستد و آن بلاد مدتى در طاعت قاآن بود تا آنگاه كه مغولان از آن سرزمين برافتادند . سپس منگوقاآن پس از آنكه بر تخت نشست لشكرى به سردارى برادرش قوبيلاى قاآن به بلاد ختا فرستاد و خود نيز از پس آن لشكر برفت و برادر ديگر خود اريك‌بوكا [ 5 ] ( اريغ‌بوكا ) را به جاى خود بر تخت قراقروم نشاند . منگو - قاآن در راه در كنار رود طاى در بلاد غور به سال 658 بمرد و اريك‌بوكا ( اريغ‌بوكا ) در قراقروم ادعاى خانيت كرد . قوبيلاى از بلاد ختا بازگشت . اريك‌بوكا لشكر به سوى او آورد و او را منهزم ساخت و بر اموال و غنايم دست يافت ولى در تقسيم آن خود را از ديگر برادران برتر شمرد . از اين رو برادران به قوبيلاى گرايش يافتند و او را فراخواندند . قوبيلاى بيامد با برادر جنگ كرد و بر او غلبه يافت و او را بگرفت و به زندان كرد . و در مركز خانيت استقرار يافت . هلاكو در آن هنگام بر شام استيلا يافته و در آنجا مىزيست . به سبب طمعى كه در

--> [ ( 1 ) ] متن : ارغو . [ ( 2 ) ] متن : اربيكان . [ ( 3 ) ] متن : طرمالا . [ ( 4 ) ] متن : جنكمر . [ ( 5 ) ] متن : ازبك .